تبلیغات
All In One
موضوعات
آرشیو مطالب
کلمات کلیدی
چهارشنبه 19 خرداد 1389, 03:33 ب.ظ danial hemmati

بررسی غمنامة رستم و سهراب
                   
و
 
ماجرای رفتن گشتاسپ به روم

 به‌طور معمول تصور می‌شود که کشتن پسر بدست پدر در ایران یک امر عادی به شمار می‌رفته، و به همین جهت بوده که جلوه‌هایی هم در هنر داشته مانند داستان «رستم و سهراب». اما به‌طور معمول، یک امر عادی نمی‌تواند ویژگی‌های تراژیک داشته باشد و یک غمنامه به شمار آید مانند هزاران جنایتی که هر روز و هر هفته و هر ماه و هر سال بدست پدران و پسران و مادران و دختران رخ می‌دهد ( که البته نه یک‌دیگر بل دیگران را می‌کشند ) و هیچ‌کدام آنها هم غمنامه به شمار نمی‌آید و ویژگی تراژیک هم ندارد. بنابراین به نظر می‌رسد آن‌چنان‌که برخی‌ها باورمندند – و در این مورد پافشاری هم می‌کنند و اصطلاح پسرکشی را هم در همین راستا آفریده‌اند- پسرکشی در ایران یک سنت معمول نبوده بلکه مذموم هم بوده. ازین رو، رخ دادن آن – چون به ندرت رخ می‌داده - اثرات عاطفی در پی داشته، و این اثرات عاطفی همان است که بنیان معنای «غمنامه یا تراژدی» شده است و چند داستان بر اساس آن آفریده شده که زیباترین آن‌ها همین داستان رستم و سهراب و سپس داستان رستم و اسفندیار است

                             بقیه ادامه مطلب



بررسی غمنامة رستم و سهراب
                   
و
 
ماجرای رفتن گشتاسپ به روم

 به‌طور معمول تصور می‌شود که کشتن پسر بدست پدر در ایران یک امر عادی به شمار می‌رفته، و به همین جهت بوده که جلوه‌هایی هم در هنر داشته مانند داستان «رستم و سهراب». اما به‌طور معمول، یک امر عادی نمی‌تواند ویژگی‌های تراژیک داشته باشد و یک غمنامه به شمار آید مانند هزاران جنایتی که هر روز و هر هفته و هر ماه و هر سال بدست پدران و پسران و مادران و دختران رخ می‌دهد ( که البته نه یک‌دیگر بل دیگران را می‌کشند ) و هیچ‌کدام آنها هم غمنامه به شمار نمی‌آید و ویژگی تراژیک هم ندارد. بنابراین به نظر می‌رسد آن‌چنان‌که برخی‌ها باورمندند – و در این مورد پافشاری هم می‌کنند و اصطلاح پسرکشی را هم در همین راستا آفریده‌اند- پسرکشی در ایران یک سنت معمول نبوده بلکه مذموم هم بوده. ازین رو، رخ دادن آن – چون به ندرت رخ می‌داده - اثرات عاطفی در پی داشته، و این اثرات عاطفی همان است که بنیان معنای «غمنامه یا تراژدی» شده است و چند داستان بر اساس آن آفریده شده که زیباترین آن‌ها همین داستان رستم و سهراب و سپس داستان رستم و اسفندیار است

 

داستان رستم و اسفندیار را می‌توان دارای درونمایه‌ی پسرکشی دانست، چون گشتاسپ پسر خویش – اسفندیار – را آگاهانه به رزم رستم می‌فرستد تا کشته شود اما رستم در داستان رستم و سهراب پسر خود را نمی‌شناسد، و بنابراین او پسر خود را نمی‌کشد بلکه دشمنی را از پای در می‌آورد که به ایران یورش آورده و قصد ویرانی میهن و کشتار مردم او را دارد. به ویژه که در شاهنامه، ما ایرانیان برای دفاع از جان و مال و میهنمان رستم را به رزم سهراب می‌فرستیم وگرنه رستم به هیچ دلیل دیگری نمی‌توانست با سهراب روبرو شود. بنابراین دادن لقب پسرکش به رستم به هیچ روی عادلانه نیست.
اکنون با بررسی داستان «رستم و سهراب»از شاهنامة اصل و سپس ماجرای " رفتن گشتاسپ به روم " از شاهنامة افزوده می‌کوشیم نشان دهیم که: 1– در حالی‌که ماجرای رفتن گشتاسپ به روم یک قصه‌ی فراباور کودکانه است ، رستم و سهراب همة ویژگی‌های یک داستان بسیار خوب را داراست؛ و 2- چگونه می‌شود که نویسنده‌ای در یک بخش از کتابش بتواند داستانی همجون غمنامه‌ی رستم و سهراب را بنویسد ، اما در بخش دیگر همان کتاب از عهدة نوشتن ماجرای رفتن گشتاسپ به روم بر نیاید؟
غمنامة رستم و سهراب 
در داستان«رستم و سهراب» نویسندة اصل( توضیح برای کسانی که پژوهش معمای شاهنامه را نخوانده‌اند: در این کتاب کوشیده‌ام ثابت کنم که فردوسی نویسندة کل شاهنامه نیست بلکه او از پادشاهی لهراسپ، بدون داستان رستم و اسفندیار، به پس را نوشته که در این‌جا شاهنامة افزوده نامیده می‌شود و نویسندة بخش نخست شاهنامه از آغاز تا پایان پادشاهی کیخسرو، به همراه داستان رستم و اسفندیار، که شاهنامة اصل نامیده می‌شود کس دیگر است) از همان آغاز با چند بیت بسیار زیبا ما را آمادة رویارویی با یك فاجعه می‌كند و احساس غم و اندوه را در قلب ما می‌كارد. سپس با آرامش از هوس رستم به شكار و رفتن او به سمنگان می‌آغازد و پس از آن صحنه‌ی بسیار زیبای آمدن تهمینه به بالین رستم در هنگام شب را می‌آورد كه در آن تهمینه با رستم گفت‌‌وگو می‌كند و در این گفت‌وگو یكی از زیباترین توصیف‌های رستم را در سراسر شاهنامة اصل از زبان تهمینه به دست می‌دهد.
میوه‌ی این برخورد شبانه و عاشقانه پیوند رستم و تهمینه است. پس از آن رستم به ایران باز می‌گردد و تهمینه باردار می‌شود. با گذشت چند ماه سهراب زاده می‌شود و از همان آغاز ویژگی‌های پدرش ـ رستم ـ را در خود نشان می‌دهد. سهراب پس از آنكه بزرگتر می‌شود و خود را می‌شناسد، تفاوت خود با دیگران را نیز در می‌یابد و مادرش را برای شناختن پدرش زیر فشار می‌گذارد و در می‌یابد كه رستم دستان پدر اوست.
تا این جا هنوز ما در دیباچه‌ی این غمنامه ایستاده‌ایم. داستان واقعی از آن جایی آغاز می‌شود كه سهراب، چون نام رستم را به عنوان پدرش می‌شنود، منی می‌زند و با خامی بسیار برای یافتن پدرش به ایران یورش می‌برد. و در واقع خامی اوست كه اساس غمنامه‌اش را می‌ریزد و چنان كه گفته‌اند:
خشت اول چون نهد معمار كج
 
تا ثریا می‌رود دیوار کج

سهراب خشت نخست را كج می‌گذارد و لاجرم دیوار زندگی‌اش به كجی بالا می‌رود. در غرب غمنامه را «افتادن از اوج» تعریف می‌كنند اما در ایران این«اشتباهات» است كه غمنامه‌ها را بنیان می‌گذارد. اشتباهاتی كه خشت نخست زندگی را كج می‌كند. چیزی كه در غمنامة سهراب رخ می‌دهد. از این رو اخلاق جایگاه بسیار ویژه‌ای در غمنامه‌های ایران دارد. چیزی كه در غمنامه‌های غربی دیده نمی‌شود، چراکه بنیان غمنامه در غرب گروهی و اجتماعی ست اما در ایران این بنیان، فردی و پرورشی - اخلاقی.
او با شناخت رستم به عنوان پدرش ناگهان خود را شكست‌ناپذیر می‌یابد و از هیجان آن سر از پا نمی‌شناسد و ناگهان خود را گم می‌كند.
چنین گفت سهراب كاندر جهان
بزرگان جنگاور از باستان
نبرده نژادی كه چونین بود
كنون من ز تركان جنگاوران
برانگیزم ا ز گاه كاووس را
به رستم دهم تاج و تخت و كلاه
از ایران به توران شوم جنگجوی
بگیرم سر تخت افراسیاب
چو رستم پدر باشد و من پسر
چو روشن بود روی خورشید و ماه
 
كسی این سخن را ندارد نهان
ز رستم زنند این زمان داستان
نهان كردن از من چه آیین بود؟
فراز آورم لشكری بیكران
ز ایران ببرم پی توس را
نشانمش برگاه كاووس شاه
ابا شاه روی اندر آرم به روی
سر نیزه بگذارم از آفتاب
نباید به گیتی كسی تاجور
ستاره چرا برفرازد كلاه؟
 
ج 2/179
این اندیشة بسیار خودپرستانه و خودخواهانه و خام، پایة نخستین رویداد اصلی این غمنامه ـ یورش به ایران ـ می‌شود. اگر یادتان باشد رستم هم در پیرامون همین سال‌ها است كه فیل سپید را می‌كشد و آرزوی بودن در رزم‌ها را می‌كند. اما او پدری همچون زال دارد كه او را آموزش می‌دهد. سهراب بدون چنین پدری است كه رشد می‌كند و دارای پرورش درست نیست و رفتارش به كوچه گردان بیشتر شباهت دارد. اوست كه در هنگام پرسیدن نام پدر خود از مادرش او را تهدید می‌كند كه:
گر این پرسش از من بماند نهان
 
نمانم ترا زنده اندر جهان
 
ج 2/178
در سراسر شاهنامة اصل تنها دو چهرة سهراب و اسفندیار هستند که چنین رفتاری با مادرانشان( = زنان ) دارند. اسفندیار نیز در داستان رستم و اسفندیار هنگامی‌که مادرش در برابر وی از نیکی‌ها و نیروی رستم یاد می‌کند تا بدین وسیله از رفتن اسفندیار به رزم رستم جلو گیرد، اسفندیار بر او خشم می‌گیرد و وی را ناسزا می‌گوید و بی‌احترامی می‌کند. جالب است که هر دو چهره – سهراب و اسفندیار – در شاهنامة اصل، منفی هستند. پیداست كه نویسندة اصل رفتار آنها نسبت به مادرانشان را با آگاهی توصیف کرده و با آوردن چنین صحنه‌ای ـ كه در آن سهراب، مادرش را تهدید می‌كند ـ نیز می‌خواسته نشان دهد كه اگر سهراب كشته نمی‌شد و رستم هم او را همچون پسرش می‌شناخت و رزمی با هم نداشتند، باز هم سهراب كسی نبود كه بشود او را اداره كرد. ما پس از این خواهیم دید که این معنی به هیچ روی از خرد دور نیست.
سهراب كسی‌ست كه ـ هرچند در نخست می‌گوید كه می‌خواهد ایران را بگیرد و بسپارد به رستم اما ـ‌ پیداست نه تنها به رستم حسادت می‌كند بلكه او را به چیزی هم نمی‌شمارد. با این‌كه دریافته رستم پدر اوست با این وجود هنگامی كه هجیر از رستم ستایش می‌كند كه:
كسی را كه رستم بود هم نبرد
تنش زور دارد به صد زورمند
چنو خشم گیرد به روز نبرد
هماورد او بر زمین پیل نیست
 
سرش زآسمان اندر آید به گرد
سرش برترست از درخت بلند
چه همرزم او ژنده پیل و چه مرد
چو گرد پی رخش او نیل نیست
 
ج 2/217
اما سهراب به جای آنكه از داشتن پدری همچو رستم شادان شود و هجیر را پاداش دهد كه چنان ستایشی از پدر او می‌كند، به او خشم می‌گیرد:
بدون گفت سهراب از آزادگان
چرا چون ترا خواند باید پسر
 
سیه بخت گودرز كشوادگان
بدین زور و این دانش و این هنر

ج 2/217
و همچنین به رستم نیز حسادت می‌كند و در ادامه به هجیر می‌گوید:«تو مردان جنگی كجا دیده‌ای
كه چندین زرستم سخن بایدت
از آتش ترا بیم چندان بود
چو دریای سبز اندر آید زجای
سر تیرگی اندر آید به خواب
 
كه بانگ پی اسپ نشنیده‌ای
زبان بر ستودنش بگشایدت
كه دریا به آرام و خندان بود
ندارد دم آتش تیزپای
چو تیغ از میان بركشد آفتاب
 
ج 2/218
می‌بینید كه سهراب به جای آنكه از ستایش‌های هجیر دربارة رستم شادان شود و به او بگوید كه رستم پدر اوست، برعكس به او خشم می‌گیرد و نسبت به رستم هم حسادت می‌كند و هم می‌كوشد تا او را ناچیز و خوار بشمارد ، چنانکه او را به تیرگی و خود را به آفتاب همانند می‌کند. اكنون می‌توان گمان زد كه اگر چنین كسی زنده می‌ماند چه می‌توانست رخ دهد. آیا اسیر وسوسه‌های افراسیاب نمی‌شد و ایران را با خاك یكسان نمی‌كرد؟
گذشته از همة اینها كه دربارة سهراب گفته شد، بی‌تجربگی او را نیز ـ كه در هیچ رزمی نبوده ـ بیفزایید. بنابراین اگر دست به چنین اشتباهی می‌زند، در مورد او، از واقعیت دور نیست.
اشتباه بزرگ سهراب، كه اساس غمنامه‌اش را می‌ریزد، در اینهاست؛ نخست اینكه تا نام رستم را به عنوان پدرش می‌شنود خود را گم می‌كند و خودخواهی و خودپسندی‌اش چندین برابر می‌گردد. و بدون آنكه به رستم آگاهی دهد و از خواست او آگاه شود، برای او تصمیم می‌گیرد كه او را بر تخت ایران بنشاند. این خودخواهی و خوپسندی و شتاب در یافتن چنین باوری از هیجانی سرچشمه می‌گیرد که بر بنیان خامی و کودکی و لوطی منشی عامیانة او – که پسامد کوچه‌گردیها و بی‌سرپرستی اوست - استوار است.
دوم؛ بسیار شتابناك و بی‌برنامه و بی‌اندیشه دست به یورش می‌زند.
سوم؛ با این كه او از كین دیرینة تورانیان و ایرانیان آگاه است اما باز با سپاهی از تركان و از سوی توران به ایران یورش می‌برد.
چهارم؛ هرچند كه او از كین بسیار ریشه‌دار افراسیاب نسبت به ایران آگاهی دارد اما لشكری را كه افراسیاب به یاری او می‌فرستد می‌پذیرد، و این درحالی است كه تازه سهراب آهنگ آن دارد كه پس از آوردن دخل كیكاووس دخل افراسیاب را نیز بیاورد. ببینید که خامی تا چه اندازه‌ای !
پنجم؛ هنگامی هم كه به ایران می‌رسد چنان شتابناك رفتار می‌كند كه هیچ فرصتی به ایرانیان نمی‌دهد تا دریابند كه او در اصل برای چه آمده است. و چنان هراسی در دل آنان می‌اندازد كه ایرانیان دیگر نمی‌توانند او را جز دشمن خطرناك چیز دیگری بشمارند.
و ششم؛ سهراب كه در جامة دشمن دیرینة ایرانیان یورش آورده و از همان آغاز ورودش چنان هراسی در دل آنان افكنده، باز هم با خامی بسیار چشم دارد كه آنان رستم را، كه همیشه امید ایرانیان بوده، به او نشان دهند تا او را بكشد.
اكنون ما نخستین رویداد اصلی را داریم و می‌توانیم دو پرسش معمولیمان را طرح كنیم كه: چرا او به ایران یورش می‌برد؟ و چگونه این كار را انجام می‌دهد؟ یورش سهراب به ایران دارای برهان بیرونی نیست بلكه دلیل آن در درون خود اوست. سهراب آدمی بد و ناپاك دل، یعنی دیو چهره، نیست اما آدمی است بسیار خودخواه و خودپسند و یورشگر، كه پیامد و پسامد كوچه‌گردیها و ولگردیهای اوست. وهمة اینها به دلیل نبودن پدر است كه می‌بایست در یك چنین دورانی از نوجوانی بالای سر او باشد و نیروی جوانی‌اش را اداره كند و به او راه درست را نشان دهد، به ویژه که سهراب نوة شاه سمنگان و بنابراین یک شاهزاده است و ازین رو هر کاری که می‌خواسته می‌توانسته انجام دهد ، و می‌توان گفت که او افسارگسیخته‌تر از دیگر نوجوانان هم سن و یال خوذ است و همچنین نشان می‌دهد که تا چه اندازه‌ای وجود پدر– به ویژه پدری مانند رستم - می‌توانسته در سرنوشت او اثر داشته باشد
سهراب خود را یگانه می‌پندارد و همین كه می‌شنود رستم هم پدر اوست، این خودخواهی و خودپسندی‌اش به گونة احمقانه‌ای افزون می‌شود. این كه می‌گوید:
چو رستم پدر باشد و من پسر
چو روشن بود روی خورشید و ماه
 
نباید به گیتی كسی تاجور
ستاره چرا برفرازد كلاه؟

به همین برهان است. او چنان در این خودخواهی و خودپسندی خویش غرق است ـ و یا دست كم پس از آن كه می‌فهمد رستم پدر اوست غرق می‌شود ـ كه دیگر آمادگی پذیرش كس دیگری را ندارد. او به گونة احمقانه‌ای می‌پندارد كه با بودن او و رستم كس دیگری حق پادشاهی ندارد. اینها رجزخوانی سهراب نیست، چرا كه او در میدان رزم و روبروی دشمن قرار ندارد، و در واقع هنوز كسی او را تهدید نكرده و به رزم فرا نخوانده. بنابراین آنچه را كه در این باره می‌گوید از باور درونی او سرچشمه می‌گیرد.


آخرین مطالب
» دانلود آهنگ شبا خماریم**** ریمیکس شبا کجایی(آرمین 2 ای اف ام) به سبک کرمونی !! ( پنجشنبه 17 مرداد 1392 )
» دانلود آهنگ Wake me tonight از na nay nay na) T.Vannelli & Lovestern Galaktika) ( سه شنبه 10 اردیبهشت 1392 )
» دانلود موزیک ویدیو آهنگ قدیمی(خاطره انگیز) Sashبه نام Adelante ( شنبه 7 اردیبهشت 1392 )
» دانلود آلبوم Its Just The Begin از محمد رضا انزو ( جمعه 7 مهر 1391 )
» دانلود آهنگ Mr_enzo_Ghorube_Tamashee_Vs_Dhoom_2 ( پنجشنبه 30 شهریور 1391 )
» دانلود نمونه سوال و جواب از تمامی درس های رشته ی تجربی سال سوم ( یکشنبه 7 خرداد 1391 )
» دانلود Sony Ericsson PC Suite 6.0 ( سه شنبه 2 خرداد 1391 )
» دانلود Yahoo! Messenger 11.5.0.155 ( سه شنبه 2 خرداد 1391 )
» دانلود شبیه ساز ویندوز 7 به 8 ورژن 4 ( جمعه 15 اردیبهشت 1391 )
» دانلود نرم افزار Xilisoft Video Converter Ultimate v7.1.0 ( دوشنبه 14 فروردین 1391 )
» دانلودفیلم و زیر نویس فیلم نبرد پولادین Real Steel ( پنجشنبه 10 فروردین 1391 )
» دانلود آهنگ جدید ناری ناری از علیرضا روزگار و حسام الدین ( دوشنبه 7 فروردین 1391 )
» دانلود بازی کم حجم مسابقه ای City_Racing برای ویندوز ( جمعه 28 بهمن 1390 )
» دانلود والپیپر جدید از تیم محبوب نسل جوان بارسلونا ( جمعه 28 بهمن 1390 )
» دانلود نرم افزار MS.Visual_Basic_v6.0sp6.plus.Extra.Components ورژن 6 ( جمعه 21 بهمن 1390 )
ADS
چت روم
نظرسنجی
لینکدونی
درباره ما


ایجاد کننده وبلاگ : danial hemmati

بزرگترین منبع الکترونیک
FileFinder


  • کل بازدید ها :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل مطالب :
  • آخرین بروز رسانی :

تمامی حقوق متن ها، تصاویر سایت مربوط به این سایت می باشد و استفاده از آن ها در سایت ها و وبلاگ ها با لینک دادن به سایت مجاز می باشد.
.CopyRight © 2010 - 2013 danix-m Group , All Rights Reserved

Theme Design By ParsTools.Com